مقررات بين�المللي و داخلي

سايتهاي مرتبط    اخبار    مقالات    كتب

ساير موارد  >>   كتب  >>   حقوق پديد‌آورندگان نرم‌افزار

  حقوق پديد‌آورندگان نرم‌افزار

  دبيرخانة شوراي عالي انفورماتيك كشور

انتشارات سازمان برنامه و بودجه 66/00/73

آبان‌ماه 1373

  فهرست مطالب

  پيش‌گفتار 7

دست‌آوردها، تلاش‌ها، و تنگناهاي موجود در راستاي فرآوري پيش‌نويس 11

«لايحه قانون حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي كامپيوتري»

آشنايي با مفاهيم مورد استفاده در حق تكثير نرم‌افزار

         - مفاهيم تخصصي مربوط به نرم‌افزار 61

         - مفاهيم حقوقي مربوط به مالكيت معنوي. 81

جاي‌گاه نرم‌افزار در نظام توسعه اقتصادي – اجتماعي

        - آثار اقتصادي – اجتماعي حمايت از مالكيت‌هاي معنوي و ضرورت 95

                    بازنگري در نظام كنوني آن

        - ضرورت توليد و به‌كارگيري نرم‌افزار و چارچوب ثبت آن 123

تجزيه و تحليل تطبيقي مالكيت معنوي از جنبه حقوق داخلي و بين‌الملل

        - تجزيه و تحليل نظام حقوقي داخلي مالكيت معنوي 133

        - حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي كامپيوتري تحت نظام‌هاي 145

                     حق اختراع و حق تكثير

        - حقوق معنوي و ضمانت اجراي آن 147

ضوابط و اقدامات قانوني مورد نياز براي حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزار در كشور

        - پيش‌نويس «لايحة قانون حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي كامپيوتري» 181

                     همراه با گزارش توجيهي آن

        - پيش‌نويس دستورالعمل صدور گواهي محصولات نرم‌افزاري 201 

                     همراه با فرم‌ها و راهنماي تكميل آن‌ها

       پيش‌گفتار

  از جمله مسايل عمده‌اي كه در شرايط كنوني فراروي رشد حرفه‌اي صنعت نرم‌افزار و در نتيجه كاربرد كامپيوتر در كشور در زمينه‌هاي مختلف صنعت، بازرگاني، اداري، اجتماعي و غيره وجود دارد، موضوع حمايت از سرمايه و اثرهاي فكري مؤلفان و مبتكران و شركت‌ها در زمينه نرم‌افزار و اثرهاي ابتكاري توليد شده به‌وسيلة آنان از طريق چارچوب‌هاي مورد عمل مشخص و مدون مي‌باشد. فقدان اين حقوق علاوه بر آن‌كه «بهره‌وري منصفانه» را خدشه‌دار مي‌سازد، به‌نوبة‌ خود عدم استفادة كارا از نرم‌افزارهاي عرضه شده را نيز موجب مي‌شود، زيرا به لحاظ سهولت و ارزاني تكثير غيرمجاز محصولات نرم‌افزاري، از طرف خريداران توجه خاصي به مواردي از قبيل چگونگي حمايت فني نرم‌افزار توسط شركت عرضه‌كنندة‌ اصلي، كيفيت و محتواي نشريات و مستندات نرم‌افزار، خطر نشر ويروس در سيستم‌هاي عملياتي در اثر استفاده از محصولات غير اصلي و عدم استفاده از برنامه آموزشي مناسب جهت استفاده از تمامي قابليت‌هاي محصول توسط خريداران به عمل نخواهد آمد.

   تشخيص اين امر و ضرورت‌هاي اجتماعي آن موجب شد تا در اواخر سال 1370 برنامه‌ريزي اجرايي براي تدوين و سازمان‌دهي اين امر در دبيرخانه شوراي عالي انفورماتيك كشور شكل گيرد. به همين منظور گروهي متشكل از كارشناسان حقوق، نرم‌افزار، سخت‌افزار و اقتصاد در قالب «گروه بررسي حقوق مؤلفين نرم‌افزار» كار بررسي و تدوين چارچوب و ضوابط مورد نياز را از ابتداي فروردين ماه 1371 در دبيرخانه شوراي عالي انفورماتيك كشور آغاز كرد. در همين راستا، طي فراخوان عمومي در خبرنامه انفورماتيك شماره 52 و همچنين ساير امكانات اطلاع‌رساني، از كليه صاحب‌نظران و علاقه‌مندان به همكاري نيز دعوت لازم به‌عمل آمد كه در برخي موارد تبادل نظرهايي نيز صورت گرفت.

   مجموعه فعاليت‌هايي كه دبيرخانه شوراي عالي انفورماتيك كشور براي تأمين اين هدف بدان اهتمام داشته است مشتمل بر بخش‌هاي زير مي‌باشد:

الف:  فعاليت‌هاي پژوهشي شامل «تدوين تعاريف، و مفهوم‌سازي فني و حقوقي مسايل مالكيت معنوي     نرم‌افزار»، «بررسي تبعات اقتصادي-اجتماعي استقرار سيستم حمايت از مالكيت‌هاي معنوي محصولات نرم‌افزاري»، «ارزيابي نقاط قوت و ضعف سيستم قانوني مورد عمل كنوني كشور در از آن‌ها در اين كتاب به    علاقه‌مندان تقديم مي‌گردد.

ب:  فعاليت‌هاي آماده‌سازي اذهان عمومي، و مستندسازي شامل ترجمه و نشر مقالات متعدد ارزنده و مفيد در زمينه حق تكثير محصولات نرم‌افزاري، گردآوري و تهيه كتب، نشريات، مقالات و اسناد گوناگون از سمينار و سمپوزيوم‌هاي داخلي و بين‌المللي در زمينه حق تكثير و حقوق كامپيوتر و همچنين نشريات سازمان‌هاي بين‌المللي نظير يونيدو UNIDO، يونسكو UNESCO، و ويپو WIPO،علاوه بر اين، اسناد مربوط به مكاتبات و مذاكرات مربوط به عضويت يا عدم عضويت ايران در مجامع بين‌المللي در اين زمينه مربوط به سوابق قبل از انقلاب، كه در مجموع آرشيو ارزشمندي در اين رابطه فراهم شده و در صورت نياز در دسترس صاحب‌نظران مي‌باشد. از جمله فاليت‌هاي مهم در اين مرحله، برگزاري جلسات متعدد و تبادل نظر با صاحب‌نظران اصلي صنعت نرم‌افزار كشور، حقوق‌دانان و وكلاي سابقه‌دار در زمينه مقولات مالكيت معنوي و همچنين طرح مباحث براي افراد برجسته و تعيين‌كننده قضايي و مقننه كشور، و تشريح ضرورت امر براي ايشان بود كه بعضاً موجب تأييد و ابراز نظرهاي مشخص و تعيين‌كننده‌اي در جهت حمايت از اين حقوق از سوي آنان گرديد.

ج:  اقدامات اجرايي، شامل رسيدگي به شكايات ويژه حق تكثير نرم‌افزار ارجاعي به شوراي عالي انفورماتيك كشور، پي‌گيري نتيجه داوي مطروحه و ارجاع شده به محاكم قضايي كشور (كه دست آورد عمده آن صدور اولين رأي دادگاه‌ها در زمينه حق تكثير محصولات نرم‌افزاري پس از انقلاب بوده است و اين در حالي است كه دستگاه‌هاي اجرايي ذي‌نفع اميدي به مورد استناد قرار گرفتن حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب سال 1348، حتي در زمينه‌هاي آثار صوتي، تصويري و چاپي را نداشتند). در راستاي همين اقدامات مجموعه‌اي از پرونده‌ها و اسناد مربوط به محاكم قضايي و مراجع داوري در كشور از بدو امر تا كنون مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.

د:  به غير از موارد مزبور پيشنهادهايي نيز در زمينه اقدامات علمي در اين رابطه ارايه شده است كه از آن جمله           تهية پيش‌نويس «لايحة قانون حمايت از پديدآورندگان نرم‌افزارهاي كامپيوتري» است كه به ضميمة گزارش توجيهي آن، در همين كتاب اريه شده است. قابل ذكر است پيش‌نويس لايحة مزبور در جلسات اخير شوراي    عالي انفورماتيك كشور به بحث گذاشته شده و در كل مورد تصويب قرار گرفته است.

علاوه بر اين جهت شناسايي و ثبت رسمي نرم‌افزارهاي كامپيوتري، فرايند اجرايي خاصي متضمن رويّه‌هاي مورد نياز آن نيز طراحي گرديده است كه تحت عنوان پيش‌نويس «دستورالعمل اجرايي صدور تصويب قرار گرفته است. چكيدة ملاحظاتي كه فراروي دبيرخانه شوراي عالي انفورماتيك كشور در مسير بررسي و تدوين «لايحة قانون حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي كامپيوتري» قرار داشته است نيز به‌طور خلاصه در اولين مقاله كتاب حاضر ارايه شده است. مقاله مزبور حاوي نكات عمده مربوط به مشكلات پيش روي گروه بوده و مؤيد تلاش دو ساله دبيرخانه شورا و مجادله‌ها و بحث‌هاي فراواني است كه در طول مدت اخير و طي جلسات و نشست‌هاي طولاني و متعدد براي نهايي شدن امر به عمل آمده است.

   كتابي كه در پيش رو داريد دربرگيرنده گزيدة برنامه‌ريزي شده از مطالبي است كه در خلال دو سال فعاليت گروه در دبيرخانه شورا فراهم شده است. مجموعه مقالات كتاب به‌نحوي تنظيم شده‌اند كه علاوه بر اين كه به دنبال هم سير مشخصي از بحث را تعقيب مي‌كند، هر يك به تنهايي نيز مي‌توامد مورد استفاده قرار گيرد. هر يك ا زمقالات اين كتاب در چارچوب اساسي شرح خدمات گروه ابلاغي از سوي دبيرخانه شوراي عالي انفورماتيك كشور، توسط هر يك از كارشناسان گروه تأليف شده و سپس مورد بحث و بررسي جمعي گروه قرار گرفته، در نهايت نيز توسط دبيرخانه شوراي عالي انفوماتيك كشور تا حدّ امكان بازبيني و ويرايش شده است. مسئوليت تأليف و يا اقدام در مورد هر يك از بخش‌هاي كتاب حاضر بر عهدة افراد زير بوده است:

     آقاي علي بهشتي دهكردي / ناظر پروژه

- دست‌آوردها، تلاش‌ها و تنگناهاي موجود در راستاي فرآوري پيش‌نويس «لايحة قانون 

  حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي كامپيوتري» از آغاز تا انجام

-         آثار اقتصادي – اجتماعي حمايت از مالكيت‌هاي معنوي و ضرورت بازنگري در نظام كنوني آن

     آقاي داريوش جوان تبريزي / كارشناس نرم‌افزار گروه

     آقاي سيد ابراهيم ابطحي – كارشناس نرم‌افزار گروه، مرحلة‌ نهايي

- مفاهيم تخصصي مربوط به نرم‌افزار

- ضرورت توليد و به‌كارگيري نرم‌افزار و چارچوب ثبت آن

- واژه‌نامه مفاهيم نرم‌افزاري

   آقاي امير صادقي نشاط / مشاور حقوقي گروه

- حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي كامپيوتري تحت نظام‌هاي حق اختراع و حق تكثير

- حقوق معنوي و ضمانت اجراي آن

خانم ميترا قاضي‌زاهدي / كارشناس حقوقي گروه

- مفاهيم حقوقي مربوط به مالكيت معنوي

- تجزيه و تحليل نظام حقوقي داخلي مالكيت معنوي 

- گزارش تفصيلي جلسات نظرخواهي دربارة اولين ويرايش پيش‌نويس «لايحة قانون حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي كامپيوتري» و دستورالمل اجرايي صدور گواهي محصولات نرم‌افزاري

                                                                                                                                               - مروری بر برخی پروندهای شکايات مربوط به مالکيت معنوی

آقای دکتر سيد مصطفی موسوی                ويراستاری ادبی کتاب

مسوليت اجرايي پروژه بر عهده آقای علی معينی بوده است. علاوه بر کارشناسان ثابت گروه، حسب مورد از همکاری ساير کارشناسان و دست ياران نيز بدين شرح استفاده شده است:

آقای سيد حسن ميريان، کارشناس نرم­افزار گروه در مراحل اوليه پروژه، خانم­ها خديجه مهدوی، مهديه شوقی، آويد الهی، مريم عاشوری، مريم مسعودی،  فاطمه پيشگو، ناهيد زهدی، مرضيه پروشه، آقای عباس عابدی انارکی، و آقای محمد خيام روحانی نيز هر کدام در بخشی از پيش برد امور گروه از قبيل گردآوری اطلاعات و مقالات، خدمات اداری، پياده سازی، نوار جلسانت کميتة فنی، نسخه­خوانی کتاب، حروفچينی و صفحه آرايي کتاب و ترجمه همکاری داشته­اند.

  شورای عالی انفورماتيک کشور فرصت را مغتنم شمرده و از زحمات کليه همکاران پروژه و به خصوص گروه بررسی حقوق مؤلفين نرم­افزار تشکر و قدردانی می­کند.

  شورای عال یانفورماتيک کشور ضمن استقبال ا ز نقدها و نقطه نظرات صاحب نظران در اين زمينه به منظور بهبود هر چه بيشتر فرآيندهای تدوين شده اميدوار است با تصويب لايحة پيشنهادی د رمجلس محترم شورای اسلامی، در آينده شاهد موفقيت بيشتر همکاران در عرصة فعاليت­های انفورماتيکی و دست­يابی آنان به سطح ارزشمندی ا ز خدمات پايه­ای در اين حرف و فن باشد.

                                                                              دبير خانه  شورای عالی انفورماتيک کشور

ضمايم:

- ضميمه1: قانون حمايت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان 227

                    مصوب 11/10/1348

- ضميمه 2: قانون ترجمه و تکثير کتب و نشريات و آثار صوتی 233   

                                                           مصوب6/10/1352

- ضميمه3: قانون ثبت علايم و اختراعات مصوب1/4/1310  .............................................235

- ضميمه4: گزارش تفصيلی جلسات نظر خواهی دربارة اولين ويرايش 243

                پيش نويس«لايحة قانون حمايت از حقوق پديد آورندگان نرم افزارهای کامپيتوری» و دستور     العمل اجرايي صدور گواهی محصولات نرم افزاری

- ضميمه5: مروری بر برخی پروندهای شکايات مربوط به  291

               حقوق مؤلفان در مراجع قضايي کشور

- ضميمه6: پرسش و پاسخ­های مطرح شده در مورد حق تکثير  311

- ضميمه7: گردهمايي و مناظره صاحب نظران حقوق مالکيت  339

معنوی نرم افزار

- ضميمه8: واژه نامه مفاهيم حقوقی و نرم افزار 363