|
ساير
موارد >>
مقالات
>> علم
حقوق و ماشين هاي هوشمند |
||||||
|
علم
حقوق و ماشين هاي هوشمند دكتر محسن فرشاد - مجله وكالت - شماره 6 - 1380 ظهور
رايانهها، ماشينهاي سايبرنتيك،
و ماشينهاي هوشمند علم حقوق را
نيز به شدت تحتتأثير قرار داده
است. آنجا كه قانون وضع شود، و
آنجا كه جامعه بشري نيازمند به
وضعمقررات و حفظ نظم عدالت و
ركوبي جرم است، دانش حقوق رخ
مينمايد و نقش اساسي خواهدداشت.
اختراع كامپيوتر يا رايانه، جهاني
را آفريده است كه نيازمند مقررات
ويژه ايست، و جوامعبشري براي
مصون ماندن از آفات يك چنين
تكنولوژي غول آسائي نيازمندبه
قوانين و مقرراتخاصي هست. تكنولوژي
ماشينهاي هوشمند شامل كامپيوتر
و ابر كامپيوتر، سيبرنتيك، بيونيك،
وروباتهاي هوشمند است فضاي
رايانهاي Cyber-space
و حقوق رايانهاي Cyber-law نيز به دنبال ظهور ماشينهايهوشمند
در دنياي حقوق پيدا شدهاند. فضاي
رايانهاي فضائي است كه در آن
اطلاعات و دادههاي علمي، صنعتي،
حقوقي، اقتصادي و ياهر اطلاعات
ديگري ثبت ميشود و زندگي خصوصي
اشخاص نيز در آن ثبت و ضبط ميشود. آيا
هر كسي، در هر جاي دنيا حق دارد
بدون اجازه صاحب آن به اطلاعات،
به ويژه اگر محرمانهباشد، دست پيدا كند؟
جواب آنرا در همين مبحث خواهيم
دارد. حقوق
رايانهاي، حقوقي است كه فضاي
رايانهاي را از لحاظ قانوني مورد
حمايت و پشتيابيقرار خواهد داد.
حقوق رايانهاي داراي آثار وضعي
در حقوق خصوصي، و از سوي ديگر
درحقوق كيفري است. الف
- در حقوق خصوصي حاكميت قانون
در فضاي رايانهاي از يك طرف
در حقوق مدني، و ازسوي ديگر در
حقوق تجارت متصور است. ما
در حال حاضر قوانين مصرح و ويژهاي
براي مقابله با آثار ماشينهاي
هوشمند در نظامحقوقي خود نداريم،
اما با وحدت ملاك و تنقيح مناط
قادر هستيم طيف قوانين ديگر
را به فضايرايانهاي تسري
دهيم. بهمين
دليل ما ابتداء از حقوق مدني
شروع مي كنيم. 1-
حقوق
مدني و رايانهاي در
حقوق مدني از باب مسئويت مدني،
ما ميتوانيم به حل و فصل
دعاوي در حقوق كامپيوتريبپردازيم. از
لحاظ مسئوليت مدني، ماده 1 قانون
مسئوليت مدني،
مصوب 7 ارديبهشت 1339 مقرر ميدارد:"هر
كس بدون مجوز قانوني عمداً، يا
در نتيجه بي احتياطي به جان
يا سلامتي يا مال يا آزادي
ياحيثيت يا شهرت تجارتي يا به
هر حق ديگري كه به موجب قانون
براي افراد ايجاد گرديده لطمهايوارد
نمايد كه موجب ضرر مادي يا معنوي
ديگري شود، مسئول جبران خسارت
ناشي از عملخود ميباشد." اگر
كسي از طريق كامپيوتر به اسرار
زندگي خصوصي افراد دست پيدا كند
و آنها را افشاء كردهو يا انتشار دهد
و موجب خسارت معنوي اشخاص شود،
طبق اين ماده مسئول جبران
خسارتوارده طبق رأي دادگاه
ميباشد. حال
اگر كسي اسرار صنعتي و تجاري يك
شركت تجارتي يا يك شخصيت حقوقي
را به سرقتبرد و استفاده كرد چه
حكمي پيدا ميكند؟ اگر
شخصيت حقوقي تحت پوشش ماده 20
قانون تجارت، و يك شركت تجارتي
خصوصيباشد تابع سرقت، و قانون
مسئوليت مدني است.
چون سوء استفاده كننده با
دسترسي بهاطلاعات و طرحها و
اسرار صنعتي، تجاري و اقتصادي يك
شركت صنعتي، تجارتي از ان به
نفعخود استفاده كرده كه اين
عمل هم سرقت اسرار آن شركت
است، و هم از باب حقوق مدني،
داراشدن غير عادلانه است. در
خصوص دارا شدن غير عادلانه ماده
1375 به بعد قانون مدني فرانسه
مقرر ميدارد كه داراشدن غير
عادلانه يا بي جهت، دارا شدن،
غني شدن و يا مال اندوزي و
ثروتمند شدن به ضررديگري است.
براي اينكار سه شرط لازم است كه
جمع شود اول
شرط مادي، دوم
شرط حقوق و سوم
شرط اخلاقي يا معنوي. شرط
مادي اينست كه، شخص مالي را
به خود بدون مملك قانوني انتقال
دهد. در
حقوق رايانهاي اگر كسي از طريق
دست يابي به اطلاعات كامپيوتري
به فن آوري، تكنولوژيو يا
فرمول رياضي مختص توليد كالاهاي
صنعتي و فني آن شركت دست پيدا
كند و از طريق آنهابه توليد
محصولات مشابه دست زند و موجب
زيان شركت رقيب بشود، چون از
دست رنج ودانش آن شركت
ثروتمند شده و مال اندوخته است،
عمل او مصداق دارا شدن بلا جهت
و يا غيرعادلانه است. شرط
حقوقي دارا شدن رقيب با رضايت،
قرار داد و يا اجازه طرف ديگر
نباشد، در اينصورتمصداق دارا شدن
غير عادلانه ميباشد. از
لحاظ اخلاقي و معنوي اينست كه
رقيب با سوء استفاده از فن آوري
يك شركت به تخريبتبليغاتي
عليه شركت ديگر بپردازد و به آن
از هر حيث خسارت معنوي وارد كند. در
تمام موارد فوق، اگر كسي از فضاي
رايانهاي براي بردن اسرار شركت
ديگر، سوء استفاده كرده به نحوي كه به
ضرر ديگري موجب غني شدن خود
شود، طبق ماده يك قانون
مسئوليتمدني محكوم به جبران
خسارت ميشود . اكنون
اگر كسي از طريق رايانه به سرقت
اسرار شركتهاي حقوق عمومي
بپردازد، كه غالباً آنهاشركتهاي
دولتي يا تحت پوشش دولت هستند،
سوء استفاده كننده مرتكب عمل
جاسوسي شدهكه داراي مجازات
خاص خود است. اگر چه جاسوسي
صنعتي خود عملي است كه مكرر از
طريقرايانهها انجام ميشود كه
در بخش حقوق تجارت و
جزا بهآن خواهيم پرداخت. 2- حقوق تجارت و ماشينهاي
هوشمند جاسوسي
صنعتي از شركتهاي خصوصي، سوء
استفاده از ماليكتهاي صنعتي
آنان مانندعلائم بازرگاني، و
نام تجارتي، و يا هر عملي كه
مشتريان آن محصول وشركت
را به اشتباه اندازد مواردي است
كه قانون تجارت بايد با آنها به
مقابله برخيزد. كساني
هستند كه از طريق اطلاعات
اينترنتي و شبكههاي وسيع
اينترنت به كشف و يا جعلعلائم،
نامها و طرحهاي صنعتي شركتهاي
بازرگاني ميپردازند و از طريق
اينترنت آنرا بهمشتريان خود
انتقال ميدهند. اين عمل جرم
است و بايد با آنها به عنوان
جاسوسي صنعتي وتجاري، و سرقت
دانائي و دانش ديگران برخورد كرد. ب
- رايانهها در برابر حقوق جزا در
حقوق جزا موارد متعددي وجود دارد
كه سوء استفاده از كامپيوتر جرم
است. يكي
از آن موارد، ارسال ويروس به
رايانهها و تخريب اطلاعات درون
آنهاست. ديگر افشاءزندگي خصوصي
اشخاص، و افشاء اسرار صنعتي،
اقتصادي شركتها و كمپانيها،
ايجاداغتشاش و بلوا در جوامع
مختلف از طريق پخش اخبار جعلي و
اطلاعات نادرست از طريقكامپيوتر
ارسال صور قبيحه و عكسهاي
مستهجن از طريق اينترنت،
ماهواره و امواجخصوصي. امروز
حتي از طريق رايانه به حساب
خصوصي اشخاص نيز دستبرد ميزنند. در
خصوص ويروس كامپيوتري، عدهاي
با برنامه نويسي مخصوصي، يك
كلمه، يا يك جمله و يايك كد، و
يا يك برنامه را به كامپيوتر ميدهند
و اگر اشخاص بدون اطلاع قبلي
آنرا باز كنند، تماماطلاعات ذخيره
شده در كامپيوتر پاك شده و يا
دچار اختلال ميگردد. اين نوع
افراد، مجرمينناپيدا و غيبي هستند
كه جز از راه برنامه نويسي ضد
ويروس نميتوان به جنگ آنها
رفت. ناگفته
نماند كه امروز در دنيا، "تخصص
برنامه نويسي ضد ويروس" در
رايانه از تخصصهايبالاي دانش
كامپيوتر است. در
خصوص افشاء زندگي خصوصي
ديگران ما از باب مسئوليت مدني
از آن سخن رانديم. اما
اگر كسي از طريق رايانه نسبتهاي
ناروا به ديگران داد، به آنها
تهمت زد و از لحاظ معنويشهرت
آنان را ملكوك ساخت برابر قانون
مجازات اسلامي تحت تعقيب قرار
خواهد گرفت،همانطور كه در كشورهاي
بزرگ صنعتي مرسوم است. در
فرانسه، رويههاي قضايي اين
كشور، رسانههاي گروهي را از حيث
تجاوز به اسرار زندگيخصوصي
اشخاص محكوم ميكنند. و در خصوص
سوء استفاد از رايانهها نيز رويههايقضائي
همانند رسانههاي گروهي عمل ميكنند. اگر
كسي ماهوارهاي اجاره كند، و يا
از طريق فكس و تلفن همراه كه
به فكس متصل ميشود، بهافشاء
اسرار مردم بپردازد، مجرم محسوب
شده از باب مسئوليت مدني مسئول
شناختهميشود. در خصوص انتشار صور
قبيحه، در دو سال پيش، دادگاه
ايالتي تنسي در آمريكا، بهدنبال
شكايت اداره پست از يك شخص به
دليل سوء استفاده از اينترنت، او
را به 6 ماه حبسمحكوم كرد. يكي
از مهمترين كار شبكههاي
اينترنت در كشورهاي صنعتي، خريد
و فروش سهام و اوراققرضه شركتها،
و معاملات بازرگاني است كه در
سطح كلان بوسيله شركتاهاي
چند مليتيانجام ميپذيرد. امروزه،
كارگزاران بورس در دنيا، از طريق
كامپيوترخود، اوراق سهام شركتها
معاملهميكنند. ايجاب
و قبول سنتي بيع و شراع بكلي
دگرگوني شده است. فقط امواج
حاكمند. سيستم كامپيوتربا دستور
اشخاص و با دادن اطلاعات، به هر
ميزان پول كه بخواهند از حساب
بانك شخص بهحساب
بانكي ديگري ميرود و سهام
فلان شركت به نام او ميشود و
يا از نام ديگري خارجميشود. امروزه
روباتهاي هوشمند همه كار انسان
را انجام ميدهند. در واقع بين
اراده انسان يكواسطه
الكترونيكي كار ميكند كه فواصل
كشورها را بسيار كم كرده است. مفاهيم
حقوق قديمي مانند تقصير، مسامحه،
اراده و رضايت، عدم اكراه و عقل
و بلوغ و غيره دراينجا چه ميشود؟ آيا
ممكن است ماشين هوشمند خود تصميم
به انجام معاملهاي بگيرد كه
از اختيار صاحبماشين خارج باشد؟
اگر جواب مثبت باشد و ماشين مرتكب
خطا و تقصير شد چه كسي مسئولاست؟ اساساً
غارت و سرقت از شبكههاي
كامپيوتري را چگونه بايد از لحاظ
حقوقي تعقيب كرد؟ براي
مثال چند ماه پيش شبكه
كامپيوتري"يا هو" بوسيله
شبكه ديگري غارت شد و تا مدتي
دچاراختلال گرديد. علاوه
بر اختلال در شبكههاي ديگر، عدهاي
از طريق رايانه به كشيدن پول
از حساب اشخاصميكنند. اگر ما
براي غارت شبكههاي شبكههاي
كامپيوتري و يا تقصير رايانهها در
دادناطلاعات درست در بورس
اوراق بهادار نميدانيم دنبال
چه كسي براي تعقيب بگرديم،
امامتخصصين كامپيوتر براي رديابي
اطلاعات موجود در
رايانهها ميتوانند با سارقين
بانكها وحساب شخصي ديگري دسترسي
پيدا كنند. اما
چيزي كه بايد اضافه كنم اينست
كه رابين هودهاي دنياي صنعتي
جديد، چندان هم به راحتيبه
دام نميافتند. مسئله
نگران كننده ديگر اينست كه در
كشورهائي كه نظام ديكتاتوري
حاكم است، دولت بادسترسي به
زندگي خصوصي اشخاص، و حساب
بانكي آنان، به راحتي ميتواند
آنان را دراختيار گرفته و از آنها
جهت پيشبرد اهداف خود استفاده
كند. و در اين موارد اشخاصي حقيقي
ويا حقوقي به هيچ مرجعي نميتوانند
شكايت كنند. امروزه
كشورهائي نظير آمريكا، ژاپن،
فرانسه، آلمان و انگلستان،
قوانين و مقررات ويژهايجهت
سوء استفاده از كامپيوتر وضع كرده
و رويههاي قضائي نيز نشانه
اجراي قانون در اينمورد است. در
ايران نيز براي جلوگيري از
ارتكاب جرم بوسيله كامپيوتر ميبايست
يك هيأت كارشناسي بهوضع
قوانين جديد در باب روز در اين
مورد بپردازد. بحثي
نيست كه امروز ديگر جهان با
اختراع رايانه، و خطوط و شبكههاي
اينترنت بسيار كوچكشده و همه
ملل و همه شخصيتها از لحاظ كار
انديشه و اختراعات بهم متصل
شدهاند. به معنيواقعي، جهان
نه تنها يك دهكده، بلكه يك
اتاق كوچك شده است كه رفته
رفته به يك ماشينهوشمند تبديل
ميشود. در اين
گيرودار اختراعات و اكتشافات و
مسابقات هيجانانگيز علم و فن
آوري، دانش حقوق بهاجبار درگير
است و در خط اول مسابقه ميرود.
چون هر جا كه انسان باشد، مقررات
حقوقي نيزهست و در آنجائي كه
روبا تهاي هوشمند و كامپيوترها
حكمراني ميكنند، قوانين و
مقرراتحقوقي هم لازم است؟ تا
زماني كه انسان با ماشينهاي
هوشمند كار ميكند، مقررات و
قوانين حقوقي لازم و ضروري
است چون در اين نوشته همانطور
كه بيان شد، از رايانه، ماشينهاي
هوشمند، ماهوارهها و تكنولوژي
امواج الكترو مغناطيس سوء استفاده
بسيار ميشود. انواع
سرقتهاي صنعتي، كشاورزي تجاري،
ادبي، سياسي و غيره انجام ميشود
و منافعبسياري از قبال دانش
ديگران به جيب سوء استفاده
كنندگان ميرود. زندگي خصوصي
اشخاصدر معرض تعدي و تفريط قرار
دارد، و افراد بي گناهي به راحتي
قرباني دانش فني پليد ديگرانميشوند. پس
بايد با وضع قوانين درست و مناسب،
به مقابله با اينگونه جرائم
كامپيوتري پرداخت. امروز
حتي با امواج الكترومغناطيس
مرتكب قتل ميشوند. امواج
الكترو مغناطيس عبارتند ازامواج
كيهاني، پرتوهاي گاما، امواج
ماوراء بنفش، پراوهاي ايكس،
امواج مادون قرمز، نورمرئي
وامواج هرتز كه همان امواج
راديوئي و تلويزيوني هستند.
امواجي كه ماهوارهها ميفرستند
از نوعهرتز و راديوئي است. آيا ميتوان
دستگاهي ساخت كه از طريق ارسال
امواج الكترو مغناطيس، ويا امواج
ناشناخته مرتكب قتل شوند. به نظر ميرسد با پيشرفت علم و تكنولوژي، و كوچك شدن دنيا، و آز و طمع روز افزون انسان،انجام اين نوع جرائم و قتلها و سوء استفاده از امواج الكترو مغناطيس انجامپذير باشد، بنابراينجا دارد كه كشور ما با بررسي همه جانبه قوانين و مقررات جهاني، ضمن تشويق جوانان ايرانبه دست يابي هر چه بيشتر به فن آوري رايانهاي، به مقابله با مجرمين يك چنين دانش نوپائي نيزبپردازد. ما در مملكت خود وظيفه داريم ضمن يادگيري كامل دانش نوين، و تحصيل تكنولوژيپيشرفت جهاني از طريق قانون به مبارزه عليه آفات آن و جرائم ناشي از آن بپردازيم. باشد تاسهم خود را در خدمت به ميهن خود هر چند كوچك اداء كرده باشيم. |
|
|||||
|
||||||
|
|
||||||
| Use
Arabic Windows98 or Internet Explorer 5.0 for viewing Farsi Pages. © 2001, Technology Cooperation Office, Tehran, Iran |
||||||
