|
مقدمه:
نقشهبرداري جرميك
روش تحليلي براي بررسي
و پيشبيني جرائم است كه با وجود پيشينه نسبتاً طولاني، با توسعه سامانههاي
نمايگان جغرافيايي
از جمله نرمافزار سامانه اطلاعات جغرافيايي (GIS)
اساساً متحّول شده است.
نقشهبرداري جرم يك روش علمي است كه در آن با استفاده از ثبت رويداد جنايات و
جرايم كيفري از جمله قتلهاي زنجيرهاي، تجاوز به عنف، آتشافروزي و سرقت
ميتوان محتملترين محل رويداد جرائم را مشخص كرد و احتمال حضور مجرمين در
نقاط مختلف شهر يا منطقه را تعيين كرد. اساس اين روش ارتباط دادن بين محل
جغرافيايي جرائم، نحوه رويداد و ويژگيهاي جرايم زنجيرهاي و چگونگي انتخاب
قربانيان و محل جنايت است. اطلاعات تكميلي با استفاده از گزارشات پليس،
گشتيها، پزشكي قانوني و تحقيقات محلي، دادههاي مرتبط با وسايل نقليه و
پايگاه دادههاي مجرمين و مظنونين افزوده ميشود و نهايتاً كانونهاي حساس و
جرمخيز شهر مشخص ميگردد. اين سامانه كمك شاياني براي افزايش كارآرايي
تحقيقات پليس و پيشگيري از جرم است. البته اين سامانه معمّاهاي پليسي را حل
نميكند بلكه روشي را براي ساماندهي حجم عظيمي از اطلاعات كه معمولاً در اين
گونه پروندهها بدست ميآورند فراهم مينمايد. نقشههاي جرم در واقع
سرنخهايي هستند كه اگر به خوبي تحليل و پيگيري شوند به يافتن مجرمين و كشف
اين معمّاها كمك خواهند كرد
تاريخچه: بنابر
اطلاعات موجود نقشهبرداري جرم به طور گسترده اولين بار در اوايل قرن نوزدهم
شروع شد. آن هنگام براي اولين بار تلاش شد كه الگوي محلي جرائم را به تصوير
بكشند. اين كار ابتدا با الصاق سوزنهايي كه سرهاي رنگي داشتند بر روي
نقشههاي جغرافيايي شهر آغاز شد. در طي 60 سال بعد پيشرفتهاي خوبي در اين
زمينه حاصل شد بهطوري كه نقشههاي منطقهاي و ناحيهاي از جرائم فراهم شده
بود. رفته رفته شاخصهاي تحليلي براي بررسي جرم شكل گرفت. از جمله نسبت
دزديها به جمعيت آن ناحيه يا نسبت دزديها به اماكن تجاري منطقه كه ميتوانست
مبناي مقايسه باشد.
در دهههاي هشتاد نود قرن بيستم طرحهاي «پيشگيري از جرم با طراحي محيط»
(CPTED)
«جرمشناسي محيطي» (EC) مطرح شدند كه در هر دو عامل "مكان" مورد توجه قرار گرفته است.
در CPTEDريزترين اطلاعات محلي از جمله كوچهها،
باغها، فضاهاي سبز، اماكن عمومي، مغازهها، اماكن تجاري و آسانسورها و… ثبت
ميشد. سپس رويداد حوادث در نقشه پياده شده و تحليلگر به بررسي ارتباطات
احتمالي بين دادهها ميپرداخت. در جرمشناسي محيطي هم بررسي روابط بين مجرم،
قرباني جرم و محل وقوع آن مورد ارزيابي قرار ميگرفت. در اواخر دهه نود و
اوايل آخرين دهه قرن بيستم نقشه جديدي عرضه شد كه امكان اين گونه
علامتگذاريها را روي نقشه فراهم ميكرد و روند جرم را تحليل ميكرد. اوج
بلنداي اين وادي ارائه سامانههاي پيشگويي جرم خواهد بود كه بسيار هيجان
انگيز و تحول
برانگيز خواهد بود.
 تحليل
جرم:
در نقشهبرداري جرم، عملكرد مجرمانه از سه ديدگاه مورد ارزيابي قرار ميگيرد:
الف ـ تحليل شيوه
يا الگوي جرم
ب
ـ تحليل مسئله
ج
ـ تحليل عمليات
الف ـ تحليل شيوه يا الگوي جرم: رويداد جرائم از نظر مكان، زمان و نحوه شكلگيري هميشه هم
تصادفي نيست، بلكه اغلب لااقل تا حدي به ساختار و ويژگيهاي محل جرم بستگي
دارد. جرائم معمولاً در اماكني روي ميدهد كه مجرمين بتوانند با توجه به
مزايا و معايب و خطرات موجود قربانيان مناسبي پيدا كرده يا به اهداف ارزشمندي
دست يابند. بررسي الگوي جغرافيايي، توالي زماني و ارتباط جرم با حوادث قبلي و
مقايسه دادههاي حاصله با پايگاه دادههاي مجرمين سابقهدار و افراد مظنون
شناسايي عاملين عمل مجرمانه يا جنايت رخداده را آسانتر ميكند.
ب ـ تحليل موضوع:
با استفاده از نقشهبرداري جرم ميتوان بر محور حل مسئله، مسائل اجتماعي و
زمينههاي جرم را بررسي كرده و نتيجه روشهاي اعمال شده را ارزيابي كرد.
مثلاً افسران پليس ميتوانند نتيجه اقدامات تأميني خود را با استفاده از
تحليل« پيش آزمون ـ پس آزمون» به صورت آماري سنجيده و تغييرات الگوي
جرم را تحليل كنند.
ج ـ تحليل عمليات:
با استفاده از نقشههاي جرم ميتوان با توجه به حجم كاري و حساسيت جرمخيزي
هر ناحيه، در سازماندهي پرسنل، تعيين حوزههاي استحفاظي و تنظيم برنامههاي
استراتژيك منطقهاي عملكرد بهتري داشت و تدابير امنيتي، قوانين ساخت و ساز و
پروژههاي شهري را بهتر شكل داد و براي برخي از مراكز عمومي (مثل مراكز
آموزشي ـ سازمانهاي عمومي ـ پليس ـ دادگاهها و كارگزينيها) پايگاههاي
دادههاي مشترك ايجاد كرد. با استفاده از اين نقشهها حتي ميتوان اماكن تردد
مجرمين را با توجه به نقاط حساس كنترل كرد و در هنگام مناسب اخطارهاي پيشگيري
از وقوع جرم را داد و بالاخره اينكه استفاده از محاسبات پيچيده آماري
ميتواند از دادههاي خام نتايج حيرتآوري به دست دهد. مثلاً نقاط احتمالي
مخفي شدن مجرمين و حتي فاصله احتمالي تا اين افراد را به نشان دهد.
نقشه جرم: تجسم عيني جرائم
يكي از ضرورتهاي نقشه جرم ساختن نقشههايي است كه به استفاده از
تصاوير مشهود و نقاط مرجع عيني، به درك دورنما و ماهيت جرم و ويژگي مجرمين يك
منطقه كمك كند. اين چنين نقشهاي براي مسؤولين، فرماندهين، پرسنل قضايي و
انتظامي و حتي شهروندان بسيار قابل فهم است و به مصداق ضربالمثل «يك
تصوير ارزش هزاران كلمه را دارد» (يا به قول خودمان شنيدن كي بود مانند
ديدن!) بسيار نزديك است. استفاده از نقشههاي ديجيتال و نمادها و رنگهاي
گويا در نقشههاي واقعي شهر درك جديدي از ارتباط جرم، مجرم و قرباني و اهداف
جرم و نيز شاخصهاي زماني و مكاني آن ايجاد ميكند كه قبلاً به سختي با اعداد
و ارقام در اذهان نقش ميبست، نكته جالب توجه اينكه با استفاده از اين
سامانه ميتوان صحنه جرم و جنايات را بهطور ملموس و دقيقي از نظر ارتباطات
زماني و مكاني بازسازي كرده و قضاوت را آسانتر كرد.
مراحل ايجاد نقشه جرم:
1-
آموزش پرسنل يك نكته كليدي است
چرا كه بايد مطمئن باشيم اين سامانه در صورت راهاندازي كيفيت بالايي را
ارائه ميدهد و جوابگوي نيازهاي فوريتي و معمول مسؤولين عملياتي خواهد بود.
2-
ايجاد يكسري مجموعههاي
اطلاعاتي از دادههاي مرتبط با نقاط، خطوط، نواحي، محلهها، خيابانها،
كوهها و كوچهها، درياچهها و رودخانهها و مسيلهاي آب، فضاهاي سبز و
باغها، اماكن تجاري و عمومي، مراكز آموزشي و… در واقع نقطه شروع اصلي براي
تهيه نقشه جرم است.
3-
مشخص كردن ميزان دسترسي افراد
حقيقي و حقوقي به دادههاي مربوط به جرايم (از جمله مجرمين، حوادث و جرائم،
جنايات، قربانيان، اطلاعات منطقه جرم و…) با مشورت مسؤولين قضايي و در ارتباط
با سامانه اطلاعات قضايي مرحله مهم بعدي است.
4-
ميتوان دادههاي تصويري شامل
بررسي گلولهها، تصوير صحنه حادثه و مانند اينها را به اماكن جغرافيايي جرم
Link
كرد تا افراد با توجه به اطلاعات از آن استفاده كنند.
5-
تكميل كردن نقشه جرم و تغييرات
دائمي آن بايد با استفاده از نمادهاي مناسب مرحله پاياني و ادامهدار
نقشهبرداري جرم انجام شود.
مشكلات احتمالي در تهيه نقشه جرم:
ناكافي بودن پرسنل مورد نياز يا آموزش ناكافي آنها، كمبود اعتبارات،
عدم وجود سامانههاي رايانهاي با كيفيت مورد نياز، و عدم توجيه مناسب
مسؤولين سازماني ميتواند از موانع احتمالي پيشرو براي نقشهبرداري جرم باشد
كه ميتوان با تدبير مناسب از آنها پيشگيري كرد.
|
